Αμίαντος στο σπίτι και στο εξοχικό: Πότε υπάρχει πραγματικός κίνδυνος και ποιος χρειάζεται πνευμονολογικό έλεγχο;
Γράφει ο Γαβριήλ Ισαακίδης, Πνευμονολόγος
Ο αμίαντος χρησιμοποιήθηκε ευρέως στην Ελλάδα από τη δεκαετία του 1950 έως και τα τέλη της δεκαετίας του 1990 σε στέγες από ελενίτ, σωλήνες ύδρευσης, μονωτικά υλικά, ψευδοροφές, δεξαμενές και δεκάδες ακόμη οικοδομικά προϊόντα.
Παρότι σήμερα η χρήση του έχει απαγορευθεί, χιλιάδες κατοικίες και εξοχικά εξακολουθούν να περιέχουν υλικά με αμίαντο.
Ως πνευμονολόγος δέχομαι όλο και συχνότερα ερωτήσεις όπως:
Έχω ελενίτ στη στέγη. Κινδυνεύω;
Το σπίτι είναι 40 ετών και δεν έχει πειραχτεί ποτέ. Πρέπει να ανησυχώ;
Να κάνω αξονική κάθε χρόνο;
Μπορεί να πάθω μεσοθηλίωμα;
Πρέπει να αφαιρέσω τον αμίαντο;
Ας δούμε τι πραγματικά γνωρίζουμε σήμερα.
Τι είναι ο αμίαντος;
Ο αμίαντος είναι μια ομάδα φυσικών ορυκτών που αποτελούνται από πολύ λεπτές και ανθεκτικές ίνες.
Οι ίνες αυτές έχουν μεγάλη αντοχή:
στη θερμότητα,
στη φωτιά,
στα χημικά,
και στη φθορά.
Για τον λόγο αυτό χρησιμοποιήθηκαν για δεκαετίες σχεδόν σε κάθε είδος κατασκευής.
Σήμερα όμως γνωρίζουμε ότι όλοι οι τύποι αμιάντου είναι καρκινογόνοι για τον άνθρωπο.
Πότε γίνεται επικίνδυνος;
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο.
Ο κίνδυνος δεν είναι απλώς η ύπαρξη αμιάντου.
Ο πραγματικός κίνδυνος είναι η εισπνοή των μικροσκοπικών ινών.
Οι ίνες απελευθερώνονται κυρίως όταν το υλικό:
σπάει,
κόβεται,
τρυπιέται,
τρίβεται,
λειαίνεται,
αποσαθρώνεται,
ή αφαιρείται χωρίς τα κατάλληλα μέτρα.
Αντίθετα, ένα φύλλο αμιαντοτσιμέντου (ελενίτ) που είναι ακέραιο και παραμένει αδιατάρακτο συνήθως απελευθερώνει πολύ μικρότερες ποσότητες ινών από ένα φθαρμένο ή κατεστραμμένο υλικό.
Ποιες παθήσεις προκαλεί ο αμίαντος;
Αμιάντωση
Η αμιάντωση είναι χρόνια ουλοποίηση (ίνωση) των πνευμόνων.
Προκαλεί:
δύσπνοια,
ξηρό βήχα,
εύκολη κόπωση,
σταδιακή μείωση της αναπνευστικής λειτουργίας.
Παρατηρείται κυρίως μετά από μεγάλη επαγγελματική έκθεση.
Υπεζωκοτικές πλάκες (ασβεστώσεις)
Οι υπεζωκοτικές πλάκες είναι οι συχνότερες αλλοιώσεις από παλιά έκθεση.
Πρόκειται για πάχυνση ή ασβεστοποίηση του υπεζωκότα.
Σημαντικό
Οι υπεζωκοτικές πλάκες:
✅ δεν είναι καρκίνος
✅ δεν εξελίσσονται σε μεσοθηλίωμα
Αποτελούν όμως ένδειξη ότι κάποιος είχε εκτεθεί στον αμίαντο στο παρελθόν.
Στους περισσότερους ανθρώπους δεν προκαλούν συμπτώματα.
Διάχυτη πάχυνση υπεζωκότα
Σε ορισμένους ασθενείς ο υπεζωκότας μπορεί να παχύνει περισσότερο.
Αυτό μπορεί να περιορίσει την έκπτυξη του πνεύμονα και να προκαλέσει δύσπνοια.
Καρκίνος του πνεύμονα
Η έκθεση στον αμίαντο αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου του πνεύμονα.
Ο κίνδυνος είναι πολλαπλάσιος όταν συνυπάρχει κάπνισμα.
Κακόηθες μεσοθηλίωμα
Το μεσοθηλίωμα είναι ο καρκίνος που συνδέεται περισσότερο με τον αμίαντο.
Αναπτύσσεται στον υπεζωκότα και αποτελεί μία από τις σοβαρότερες επαγγελματικές κακοήθειες.
Μετά από πόσα χρόνια εμφανίζεται;
Οι περισσότερες νόσοι από αμίαντο δεν εμφανίζονται αμέσως.
Η λανθάνουσα περίοδος είναι μεγάλη.
Στο μεσοθηλίωμα συνήθως μεσολαβούν:
20–50 χρόνια
από την πρώτη σημαντική έκθεση.
Ο μέσος χρόνος είναι περίπου 35–40 χρόνια.
Για τον λόγο αυτό εξακολουθούμε να διαγιγνώσκουμε περιστατικά σήμερα, παρότι ο αμίαντος έχει απαγορευθεί εδώ και πολλά χρόνια.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο;
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος αφορά:
εργαζόμενους σε ναυπηγεία,
μονωτές,
οικοδόμους,
υδραυλικούς,
ηλεκτρολόγους,
εργαζόμενους σε κατεδαφίσεις,
βιομηχανικούς εργάτες,
όσους έκοβαν ή τρυπούσαν ελενίτ.
Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις περιβαλλοντικής ή οικιακής έκθεσης.
Συχνές ερωτήσεις
Έχω ελενίτ στη στέγη του εξοχικού. Κινδυνεύω;
Εφόσον:
η στέγη είναι ακέραιη,
δεν υπάρχουν σπασμένα φύλλα,
δεν γίνονται εργασίες,
δεν υπάρχει αποσάθρωση,
ο κίνδυνος θεωρείται γενικά χαμηλός.
Δεν σημαίνει ότι πρέπει να αδιαφορούμε, αλλά ούτε ότι χρειάζεται πανικός.
Έχω από κάτω μόνωση ή ψευδοροφή.
Η μόνωση μειώνει την πιθανότητα να επικοινωνεί το υλικό με τον εσωτερικό χώρο.
Αυτό αποτελεί θετικό στοιχείο.
Χρειάζεται όμως περιοδικός έλεγχος της κατάστασης της στέγης.
Σκουπίζω την αυλή κάτω από ελενίτ.
Κινδυνεύω;
Αν δεν υπάρχουν:
σπασμένα κομμάτια,
σκόνη από εργασίες,
αποσαθρωμένο υλικό,
το απλό σκούπισμα δεν θεωρείται σημαντική έκθεση.
Αν όμως υπάρχουν θραύσματα ή σκόνη από κοπή ή σπάσιμο, δεν πρέπει να σκουπίζονται στεγνά.
Η βροχή δημιουργεί πρόβλημα;
Η βροχή από μόνη της δεν σημαίνει σημαντική έκθεση.
Ωστόσο, μετά από δεκαετίες, οι καιρικές συνθήκες μπορούν να οδηγήσουν σε σταδιακή γήρανση και αποσάθρωση του υλικού.
Πρέπει να αφαιρέσω τον αμίαντο;
Όχι απαραίτητα.
Η διεθνής πρακτική είναι:
αξιολόγηση της κατάστασης,
παρακολούθηση όταν είναι ακέραιος,
ασφαλής απομάκρυνση όταν είναι φθαρμένος ή πρόκειται να γίνει ανακαίνιση.
Η λανθασμένη αποξήλωση μπορεί να δημιουργήσει πολύ μεγαλύτερη έκθεση.
Πρέπει να κάνω αξονική κάθε χρόνο;
Όχι.
Δεν υπάρχουν οδηγίες που να συστήνουν ετήσια αξονική σε κάθε άνθρωπο που έχει ελενίτ στο σπίτι.
Η απόφαση εξαρτάται από:
το πραγματικό ιστορικό έκθεσης,
το επάγγελμα,
το κάπνισμα,
την ηλικία,
τα συμπτώματα.
Πότε πρέπει να επισκεφθώ πνευμονολόγο;
Εάν:
εργαστήκατε επί χρόνια με αμίαντο,
συμμετείχατε σε αποξηλώσεις,
εμφανίσετε δύσπνοια,
επίμονο βήχα,
πόνο στο θώρακα,
ανεξήγητη υπεζωκοτική συλλογή,
απώλεια βάρους,
τότε απαιτείται αξιολόγηση.
Συμπέρασμα
Ο αμίαντος αποτελεί αποδεδειγμένο καρκινογόνο παράγοντα και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται με αδιαφορία.
Ταυτόχρονα όμως, η απλή ύπαρξη μιας άθικτης στέγης ελενίτ δεν σημαίνει ότι οι κάτοικοι έχουν υποστεί σημαντική έκθεση ούτε ότι πρέπει όλοι να υποβάλλονται σε επαναλαμβανόμενες αξονικές εξετάσεις.
Η σωστή αντιμετώπιση περιλαμβάνει:
✔ αναγνώριση του υλικού
✔ αξιολόγηση της κατάστασής του
✔ αποφυγή κάθε αυθαίρετης εργασίας
✔ ασφαλή απομάκρυνση όταν υπάρχει φθορά ή ανακαίνιση
✔ εξατομικευμένη πνευμονολογική εκτίμηση όταν υπάρχει πραγματικό ιστορικό έκθεσης ή συμπτώματα.
Βιβλιογραφία
World Health Organization (WHO). Asbestos – Fact Sheet.
International Agency for Research on Cancer (IARC). Arsenic, Metals, Fibres and Dusts. Monographs Volume 100C.
American Thoracic Society (ATS). Diagnosis and Initial Management of Nonmalignant Diseases Related to Asbestos.
Agency for Toxic Substances and Disease Registry (ATSDR/CDC). Asbestos Toxicological Profile.
European Respiratory Society (ERS). Non-malignant asbestos-related diseases.
UK Health Security Agency & Health and Safety Executive (HSE). Managing asbestos in buildings.
Σχόλια